Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào giáo dục đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới trong dạy và học. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tiềm năng, quá trình này cũng đặt ra không ít vấn đề và thách thức. Nếu không được định hướng và kiểm soát phù hợp, AI có thể gây ra những hệ quả tiêu cực đối với người học, người dạy và toàn bộ hệ thống giáo dục.

1. Sự phụ thuộc quá mức vào AI và suy giảm tư duy phản biện

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là nguy cơ người học trở nên phụ thuộc quá mức vào AI. Khi sinh viên thường xuyên sử dụng AI để tạo câu trả lời, viết bài luận hoặc giải quyết nhiệm vụ học tập mà không tự suy nghĩ, khả năng tư duy độc lập, tư duy phản biện và sáng tạo có thể bị suy giảm. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu cốt lõi của giáo dục là phát triển năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề của người học.

2. Thông tin không chính xác và sai lệch

Các hệ thống AI không phải lúc nào cũng cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ hoặc cập nhật. AI có thể tạo ra những câu trả lời sai, thiếu căn cứ học thuật hoặc đơn giản hóa quá mức các vấn đề phức tạp. Nếu người học thiếu kỹ năng đánh giá và kiểm chứng thông tin, họ dễ tiếp nhận nội dung do AI tạo ra một cách thụ động, dẫn đến hiểu sai kiến thức và hình thành nhận thức lệch lạc.

3. Bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ

Không phải tất cả người học hay cơ sở giáo dục đều có điều kiện tiếp cận công nghệ AI, internet ổn định hoặc các thiết bị học tập hiện đại. Sự chênh lệch này làm gia tăng khoảng cách số giữa các nhóm người học, đặc biệt là giữa khu vực thành thị và nông thôn, hoặc giữa các cơ sở giáo dục có điều kiện và những cơ sở còn hạn chế về nguồn lực. Điều này có nguy cơ làm trầm trọng thêm bất bình đẳng trong giáo dục.

4. Thiếu chính sách và hướng dẫn rõ ràng

Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục vẫn chưa ban hành các chính sách cụ thể và thống nhất về việc sử dụng AI trong dạy và học. Việc thiếu các quy định rõ ràng khiến giảng viên và sinh viên lúng túng trong việc xác định đâu là cách sử dụng AI phù hợp, hợp đạo đức và được chấp nhận trong học thuật. Điều này cũng gây khó khăn cho công tác đánh giá, kiểm tra và đảm bảo tính liêm chính học thuật.

5. Năng lực và đào tạo của giảng viên

Một thách thức khác là năng lực sử dụng AI của đội ngũ giảng viên. Nhiều giáo viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và hiểu biết sư phạm để khai thác AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Nếu thiếu các chương trình đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn, AI khó có thể được tích hợp một cách có ý nghĩa vào giảng dạy, thậm chí có thể bị sử dụng sai mục đích.

6. Quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu

Các công cụ AI thường thu thập và xử lý dữ liệu người dùng, làm phát sinh những lo ngại nghiêm trọng về quyền riêng tư và bảo mật thông tin. Trong bối cảnh giáo dục, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của người học, bao gồm thông tin học tập và thông tin cá nhân, là vấn đề đặc biệt quan trọng. Nếu không có cơ chế bảo vệ chặt chẽ, dữ liệu người học có thể bị lạm dụng hoặc rò rỉ.

7. Không phù hợp với mục tiêu học tập

AI sẽ trở nên kém hiệu quả nếu được tích hợp vào giảng dạy mà không gắn với mục tiêu sư phạm rõ ràng. Việc sử dụng AI chỉ vì yếu tố công nghệ, mà không phục vụ trực tiếp cho mục tiêu học tập, có thể làm lệch hướng quá trình dạy và học. Do đó, AI cần được xem là công cụ hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng học tập, chứ không phải là sự thay thế cho các hoạt động học tập có ý nghĩa.

8. Suy giảm mối quan hệ giữa giáo viên và người học

Việc lạm dụng AI có thể làm giảm sự tương tác trực tiếp giữa giáo viên và người học. Trong khi đó, mối quan hệ sư phạm, sự phản hồi kịp thời và hỗ trợ về mặt cảm xúc đóng vai trò then chốt trong giáo dục hiệu quả. Nếu AI thay thế quá nhiều vai trò của giáo viên, yếu tố con người trong giáo dục có nguy cơ bị suy yếu.

Nói tóm lại, mặc dù AI mang lại nhiều tiềm năng đổi mới cho giáo dục, việc tích hợp AI cũng đi kèm với hàng loạt thách thức. Để khai thác hiệu quả công nghệ này, các cơ sở giáo dục cần xây dựng chính sách rõ ràng, tăng cường đào tạo giảng viên, nâng cao nhận thức đạo đức và đặc biệt là luôn đặt mục tiêu học tập của người học làm trung tâm của mọi quyết định tích hợp AI.